Dikke, zware benen zijn een veelgehoorde klacht in de huisartsenpraktijk. De oorzaak kan uiteenlopen: vocht, gewone gewichtstoename, een probleem met de aderen of het lymfestelsel, of lipoedeem. Omdat de klachten op elkaar lijken, wordt lipoedeem nog regelmatig laat herkend. Dat is jammer, want een juiste diagnose maakt gerichte behandeling mogelijk. In dit artikel zetten we de belangrijkste verschillen op een rij en leggen we uit hoe de diagnose tot stand komt.
Drie aandoeningen die op elkaar lijken
Lipoedeem
Lipoedeem is een chronische aandoening van het vetweefsel die bijna uitsluitend bij vrouwen voorkomt. Het vet hoopt zich symmetrisch op aan beide benen, vaak ook aan heupen en billen, en soms aan de armen. Voeten en handen blijven meestal vrij. Het weefsel is vaak pijnlijk bij aanraking en er ontstaan snel blauwe plekken. Het vet reageert nauwelijks op diëten.
Lymfoedeem
Bij lymfoedeem hoopt vocht zich op doordat het lymfestelsel het niet goed kan afvoeren. Dit kan aangeboren zijn of ontstaan na bijvoorbeeld een operatie, bestraling of infectie. Lymfoedeem treedt vaak aan één kant op en betreft meestal ook de voet of hand. De zwelling is in het begin vaak zacht en laat een putje achter bij drukken.
Overgewicht
Bij algemeen overgewicht is het vet gelijkmatiger over het lichaam verdeeld, inclusief de romp, handen en voeten. Het weefsel is doorgaans niet pijnlijk en reageert op veranderingen in voeding en beweging.
Belangrijk om te weten: de aandoeningen kunnen ook samen voorkomen. Iemand met lipoedeem kan daarnaast overgewicht hebben, en bij langdurig lipoedeem kan het lymfestelsel overbelast raken.
Signalen die op lipoedeem kunnen wijzen
- Een opvallend verschil in omvang tussen boven- en onderlichaam.
- Symmetrische vetophoping aan beide benen, met een duidelijke overgang bij de enkels.
- Pijn, een zwaar of gespannen gevoel en gevoeligheid bij aanraking.
- Snel blauwe plekken, ook zonder duidelijke oorzaak.
- Klachten die toenemen na lang staan, in de warmte of aan het eind van de dag.
- Vetophoping die ondanks afvallen nauwelijks verandert.
Een eerste stap kan een zelftest zijn. Via lipoedeem herkennen beantwoord je een aantal vragen over je klachten, wat helpt om je situatie in kaart te brengen voordat je met een arts in gesprek gaat. Een zelftest is geen diagnose, maar kan je wel helpen om gerichte vragen te stellen.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Er bestaat geen bloedtest of scan die lipoedeem eenduidig aantoont. De diagnose wordt gesteld op basis van het verhaal van de patiënt en lichamelijk onderzoek. De arts vraagt naar het begin van de klachten, bijvoorbeeld in de puberteit of na een zwangerschap, naar familieleden met vergelijkbare klachten en naar het effect van eerdere pogingen om af te vallen. Bij het onderzoek kijkt de arts naar de vetverdeling, drukpijn en de toestand van huid en weefsel. Soms is aanvullend onderzoek nodig om andere oorzaken, zoals lymfoedeem of een probleem met de aderen, uit te sluiten.
Welke behandelingen zijn er?
De behandeling richt zich op het verminderen van klachten en het voorkomen van verergering. De basis bestaat uit conservatieve maatregelen: compressiekleding op maat, beweging, eventueel manuele lymfedrainage en een gezonde leefstijl om bijkomend overgewicht te voorkomen.
Chirurgische behandeling
Bij een deel van de vrouwen met lipoedeem wordt een liposuctie overwogen, waarbij het aangedane vetweefsel wordt verwijderd. Over lipoedeem liposuctie bestaan veel vragen, bijvoorbeeld over de geschiktheid, het herstel en de vergoeding. Of de ingreep zinvol is, hangt af van de persoonlijke situatie en wordt altijd samen met een arts afgewogen. Vergoeding door de zorgverzekeraar verschilt per situatie; informeer daarom vooraf bij je verzekeraar.
Wat je kunt meenemen naar je huisarts
Bereid een consult voor door je klachten op te schrijven: wanneer ze begonnen, hoe ze zich ontwikkelden en wat het effect is van gewichtsverlies of beweging. Vermeld of familieleden vergelijkbare klachten hebben. Neem eventueel de uitkomst van een zelftest mee. Zo kan je huisarts gericht beoordelen of er sprake kan zijn van lipoedeem, lymfoedeem of een andere oorzaak, en je zo nodig doorverwijzen naar een specialist.
Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen persoonlijk medisch advies.
Je kunt vragen stellen op ons Forum